دسته‌بندی نشده, والدگری

بازی، حیاتی تر از نان شب برای کودک

«بازی را بهتر بشناسیم»

 

بازی هم بازی‌های قدیم!

فکر می‌کنم کمتر کسی در دنیا پیدا شود که تجربه‌ی یک بار بازی کردن نداشته باشد! حداقل همه ما که این مطلب را می‌خوانیم بازی‌های بچگی‌مان را به یاد داریم. ما برای بازی به دنبال بهانه نبودیم. بالشت‌های خانه مادربزرگ، خرده پارچه‌ها و وسایل آشپزخانه مامان، دفتر و کتاب بابا، گچ، توپ پلاستیکی و… حتی خاک باغچه برایمان خاص‌ترین اسباب‌بازی دنیا بود! معمولاً هم برای پیدا کردن هم‌بازی مشکلی نداشتیم. تعداد خواهر و برادر، بچه‌های فامیل و دوستان همسایه به اندازه‌ای بود که حتی اگر می‌خواستیم یک تیم گل کوچک راه بیندازیم، روی نیمکت ذخیره هم بازیکن داشته باشیم! کل تکنولوژی آن زمان هم به آتاری دستی و میکرو ختم می‌شد و اغلب فضای بازی‌‌های هیجانی را به بازی‌های دیجیتال ترجیح می‌دادیم. البته اینکه کنترل تلویزیون دست مامان بود هم در این زمینه بی‌تاثیر نبود!

شاید برای ما بچه‌های قدیم و بزرگترهای امروز سوال شده باشد که چرا امروزه کودکان نمی‌توانند به خوبیِ ما برای خودشان بازی بسازند و با وجود اسباب‌بازی‌های گران قیمت باز هم مامان ـ بابا کُنان بیخ ریش ما بهانه‌جویی می‌کنند؟! چرا میلی به بازی کردن با هم‌سن و سال‌های خود ندارند و ترجیح می‌دهند تنهایی در غار مجازی خود بازی کنند؟

البته که پاسخ به این سوالات به این سادگی نیست اما ساده‌اش می‌شود اینکه دنیای امروز با دنیای ما تفاوت‌های بسیاری دارد و داستان بازی‌های امروزی هم به کلی فرق کرده است. والدین ما بدون آگاهی و مطالعه در زمینه‌های تربیتی، ما را در مسیر طبیعی رشدمان قرار دادند و اجازه دادند آزادانه کودکی کنیم.

پس ما والدین امروز که خودمان را نسل آگاه‌تری نسبت به دوره‌ی گذشته می‌دانیم، باید بازی را بهتر و بیشتر بشناسیم تا حسب شرایط و نیازهای کودکان، خانه را برای آنها به محلی برای بازی و لذت بردن از کودکی‌شان تبدیل کنیم. بازی را نمی‌توان از کودکی جدا کرد حتی اگر خانه‌های بزرگ قدیمی تبدیل به آپارتمان‌های کوچک و دنیای دیجیتال بزرگ و بزرگ‌تر شده باشد. کافی است کمی بیشتر در مورد بازی فکر کنیم و روزهای کودکی خودمان را به یاد بیاوریم.

«سبزانگشتی» در تلاش است مطالب کاربردی در این زمینه در اختیار شما قرار دهد.😊

در این نوشته می‌خوانیم:

  • تعریف بازی
  • اهمیت بازی
  • مهارت‌های لازم برای بازی با کودک

در قدم اول بهتر است بدانیم:

به چه فعالیتی بازی گفته می‌شود؟

بازی 5 ویژگی دارد:

  • با میل درونی انجام می‌شود.
  • آزادانه انتخاب می‌شود.
  • خوشایند و لذت‌بخش است.
  • غیرواقعی است یعنی با کمک عنصر «وانمودسازی» و حسب علایق و تخیل فرد انجام می‌شود.
  • فرد برای انجام آن نقش می‌پذیرد و فاعل است.

پس اگر کودک فعالیتی را با میل خودش انجام ندهد، از انجام آن لذت نبرد، وارد دنیای خیالش نشود و نقش اول را در اجرای آن ایفا نکند، اصولاً «بازی» نکرده است و صرفاً مشغول فعالیتی است که ما برای او تعریف کرده‌ایم! حال تمام لحظاتی را به یاد بیاورید که با مداخله‌ی دلسوزانه سعی کردید قواعد و قانون بازی‌ها را به کودک خود یاد دهید تا طبق نظر شما بازی کند یا از او خواستید یک‌جا بنشیند و مشغول کاری باشد تا اتاقش برای مهمانی مرتب بماند!

ما به عنوان کسی که با کودک سروکار دارد حتما می‌دانیم بازی تا چه اندازه در روند رشد او تاثیر مثبت دارد. همچنین بازی می‌تواند به عنوان یک شاخص به ما نشان دهد کودک چقدر در مسیر صحیح رشد خود قرار گرفته است؛ درواقع بازی هم به نوعی بازتاب رشد کودک است و هم رشد او را تحریک می‌کند. پس باید طوری طراحی شود که متناسب با سن، جنس و شرایط کودک باشد و از الگوی رشد او پیروی کند.

چرا بازی این‌قدر مهم است؟

شاید این جمله که بازی مهم‌ترین فعالیت زندگی کودک است را شنیده باشیم اما هنگامی که فکر کنیم گاهی بازی حتی می‌تواند از غذا خوردن و خوابیدن هم مهم‌تر باشد بیشتر به اهمیت آن در زندگی کودک پی می‌بریم.

بازی در زندگی کودک مهم است چون…

  • کمک می‌کند عضلات نیرومندتر و تعادل بهتری داشته باشند همچنین بهتر بخوابند و بهتر غذا بخورند.
  • کمک می‌کند معانی کلمات و ارتباط معنایی آن را بهتر درک کنند و یاد بگیرند از اطلاعاتی که دارند چطور و کجا استفاده کنند.
  • کمک می‌کند یاد بگیرند چطور احساساتشان را بیان کنند، چطور با هم‌بازی‌ها صحبت کنند، چطور تابع نظر دیگران باشند، چطور رهبری کنند و…
  • کمک می‌کند بدانند چه چیزهایی را دوست دارند و از چه چیزهایی خوششان نمی‌آید.
  • کمک می‌کند در مسیری رشد کنند که احساس خوبی نسبت به خودشان داشته باشند چون وقتی کاری را به خوبی انجام می‌دهند احساس موفقیت می‌کنند.
  • §        کمک می‌کند چگونه در مواجهه با مشکلات آن را حل کنند.
  • کمک می‌کند بفهمند چه چیزی درست و چه چیزی نادرست و اشتباه است.
  • کمک می‌کند اصول اخلاقی و پیروی کردن از دستورات را یاد بگیرند.
  • کمک می‌کند خطر کنند، تجربه کنند و یاد بگیرند.
  • کمک می‌کند بهتر برنامه‌ریزی کنند‌، نقشه و طرح بریزند و حل مسئله کنند.
  • کمک می‌کند با هم‌سالان بهتر ارتباط برقرار کنند و اجتماعی شوند.
  • کمک می‌کند درک اولیه‌‌ای از قواعد و مقررات در آنها شکل بگیرد.
  • کمک می‌کند آرزوها، خواسته‌ها و ترس‌های خود را بدون خطر قضاوت و سرزنش شدن، بیان کرده و آنها را دنبال کنند.
  • کمک می‌کند انصاف، همکاری و مشارکت را در خود پرورش دهند.
  • کمک می‌کند مستقل‌تر باشند و در حل مسائل خودشان تواناتر شوند.
  • بازی تجارب اجتماعی کودک را شکل می‌دهد.
  • بازی عامل سازندگی کودک است. چون در جریان آن بارها و بارها می‌سازند و خراب می‌کنند و این کار میزان تحمل و پذیرش شکست‌ آنها را افزایش می‌دهد.
  • بازی ذهن و فکر را به کار می‌اندازد و از این جهت خاصیت درمانی دارد.
  • بازی مثل معلم خصوصی و راهنمای آموزشی کودک عمل می‌کند.
  • بازی تمرینی است برای تبدیل شدن به یک بزرگسالِ خوب.

شاید یادآوری این خاطره که ساعت‌ها کنار دوستان‌مان یک بازی تکراری می‌کردیم و از انجام آن خسته نمی‌شدیم برای ما عجیب باشد. جالب است بدانیم عامل «تکرار» یک جنبه مهم بازی است و با وجود اینکه یک کار بارها و بارها انجام می‌شود اما تکراری و خسته‌کننده نمی‌شود چون همراه با لذت است و با هر بار انجام آن مهارت جدیدی یاد گرفته یا تقویت می‌شود.

چطور بازی کنیم؟

ما بچه‌های دیروز و بزرگترهای امروز در محیطی چشم‌ به جهان گشودیم که مانند خودمان زیاد دیدیم! حتی اگر خواهر و برادر بزرگتری نداشتیم، بچه‌های اقوام نزدیک، دوستان یا همسایه‌ها ما را از تنهایی درمی‌آوردند و پیش از آنکه نیاز به بازی یا داشتن یک هم‌بازی خوب در ما شکل بگیرد، به آن پاسخ داده شده بود‍! بنابراین پدر و مادرها نه تنها دغدغه پیدا کردن هم‌بازی که دغدغه‌ای برای یافتن محیط یا فراهم کردن بستری برای بازی ما نداشتند.

این روزها که با یک دنیای عجیب و یک بیماری غریب و غیرقابل پیش‌بینی ]کرونا[ مواجه هستیم چاره‌ای نداریم جز اینکه خودمان برای بهره‌مندی هرچه بهتر و باکیفیت‌تر کودک‌مان از بازی کاری انجام دهیم. البته که بهترین راه ‌حل اولین و آسان‌ترین راه یعنی خرید اسباب‌بازی یا ثبت‌‌نام در خانه‌های بازی گران‌قیمت شهر نیست. بهترین راه این است که کمی به روزهای کودکی‌مان برگردیم، نگاه‌مان را به بازی متفاوت‌تر کنیم و برای آن وقت بگذاریم.

می‌پرسید چطور؟ ما برای شما راه‌حل‌های ساده اما مهمی داریم و به مهارت‌هایی که برای بازی کردن نیاز دارید اشاره می‌کنیم؛ البته یادتان نرود که بهترین هم‌بازی کودک شما هم‌سالانش هستند اما قطعا بازی شما با او از بهترین لحظاتی است که می‌توانید برایش بسازید.

زمان خلق کنید!

رویای دیرینه انسان برای اختراع ماشین زمان می‌تواند به دست شما محقق ‌شود! کافی است برنامه‌ریزی کنید و زمان مشخصی را برای بازی به کودک اختصاص دهید. دنبال این نباشید که همه چیز بر وفق مراد شما باشد و بتوانید با خیال راحت و بدون دغدغه فکری بازی کنید چون این زمان هیچ وقت به دست نمی‌آید. سعی کنید روزانه حداقل یک ربع با کودک بازی کنید. شاید کودک اصرار به ادامه بازی داشته باشد اما اگر بداند هر روز برای او زمان می‌گذارید، اتمام بازی را راحت‌تر می‌پذیرد. یادتان نرود در آن زمان کوتاه کودک شوید و بی‌وقفه بازی‌های هیجانی انجام دهید.

به یاد داشته باشید این کودک است که می‌‌خواهد بازی کند نه شما!

کودک شوید اما نه به اندازه‌ای که هیچ حق انتخابی برای کودک هم‌بازیِ خود قائل نباشید! پس او را در انتخاب بازی، زمان انجام بازی، نوع بازی و سرعت آن مشارکت دهید. وقتی کودکان خودشان تصمیم می‌گیرند چه نوع بازی انجام دهند و چگونه بازی کنند بیشتر از آن لذت می‌برند و حس اعتماد به نفس آنها تقویت می‌شود.

کودک شو!

بازی زمانی لذت‌بخش خواهد بود که هرکس کودک درون خود را آزاد کرده و با کودک درون دیگری پیوند برقرار کند. هم‌سن کودک خود شوید و نشان دهید که به بازی کردن با او علاقه دارید. هرکاری که او دوست دارد انجام دهید و لذت بازی را از خودتان دریغ نکنید.

گزارشگر شوید!

بگذارید کودک آنچه را انجام دهد که از آن لذت می‌برد و گاهی درحالی‌که مشغول انجام کاری است آنچه را می‌بینید به صورت مثبت توصیف کنید. روایت آنچه انجام می‌شود این حس را به کودک منتقل می‌کند که مشغول کار مهمی است.

تحسین و تشویق کنید.

بازی بهترین موقعیت است که کارهای مثبت کودک را ببینید و از او تعریف و تمجید کنید. نزدیک او باشید، به او لبخند بزنید و برای تکرار رفتارهای خوب او را تشویق کنید. وقتی کودک احساس می‌کند که کارهای مثبت او دیده می‌شود و توسط شما بازخورد می‌گیرد برای راضی و خوشحال نگه داشتن شما تلاش بیشتری می‌کند و یاد می‌گیرد با دوستی و لبخند از شما حرف‌شنوی داشته باشد نه از روی لجاجت و سرسختی.

خلق موقعیت‌هایی برای هم‌بازی شدن با کودکان آنقدرها هم که تصور می‌کنید سخت نیست. نتیجه قطعاً به قدری لذت‌بخش خواهد بود که هربار به دنبال زمانی برای تکرار آن لحظات باشید 😊

در آینده بیشتر درباره بازی‌ها خواهیم نوشت.

خوشحال می‌شویم اگر پیشنهادهای دیگری برای تقویت مهارت بازی با کودکان دارید با ما به اشتراک بگذارید و از تجربه‌های لذت بخش‌تان بنویسید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.